Pneumokonioza kopača ugljena (antrakoza) je bolest pluća uzrokovana taloženjem ugljene prašine u plućima.
-
Ljudi općenito nemaju simptome, ali osobe s teškim oblikom bolesti kašlju i otežano dišu (zaduha).
-
Dijagnoza se postavlja pomoću rendgenskih snimaka pluća (RTG) i kompjutorizirane tomografije prsnog koša (CT toraksa).
-
Važna je prevencija, odnosno svođenje izloženosti na najmanju moguću mjeru.
-
Ljudi ponekad moraju uzimati lijekove kako bi dišni putovi ostali otvoreni i bez sluzi.
(Vidi također Pregled bolesti pluća izazvanih vanjskim čimbenicima.)
Pneumokonoza kopača ugljena je bolest pluća izazvana vanjskim čumbenicima koja nastaje zbog dugotrajnog udisanja ugljene ili grafitne prašine, obično 20 godina ili više. Premda je ugljena prašina relativno inertna (biološki slabo aktivna) i ne izaziva burnu reakciju, širi se po plućima i na rendgenskim snimkama prikazuje se kao sićušna točkasta zasjenjenja. Ugljena prašina može začepiti dišne putove.
Kod jednostavne pneumokonioze kopača ugljena u plućima se ugljena prašina nakuplja oko malih dišnih putova (bronhiola). Svake godine 1 do 2% osoba s jednostavnom pneumokoniozom kopača ugljena razvije teži oblik bolesti nazvan progresivna masivna fibroza, kod kojeg se u plućima stvaraju veliki ožiljci (promjera najmanje oko 1,3 cm) kao reakcija na prašinu. Progresivna masivna fibroza može se pogoršati čak i nakon što izloženost ugljenoj prašini prestane. Nedavno su zabilježeni slučajevi brzog razvoja progresivne masivne fibroze kod mladih kopača ugljena, posebno u istočnim dijelovima SAD-a. Ožiljno tkivo (ožiljci) može razoriti plućno tkivo i krvne žile u plućima.
Kod Caplanova sindroma, rijetke bolesti koja može zahvatiti kopače ugljena s reumatoidnim artritisom, u plućima se brzo razvijaju veliki okruglasti čvorovi ožiljnog tkiva. Takvi se čvorići mogu stvoriti kod osoba koje su bile dugotrajno izložene ugljenoj prašini, čak i ako nemaju pneumokoniozu kopača ugljena.
Simptomi
Simptomi pneumokonioze kopača ugljena
Jednostavna pneumokonioza kopača ugljena obično ne izaziva simptome. Međutim, brojne osobe s ovom pneumokoniozom kašlju i lako ostaju bez daha jer istodobno imaju i bolest dišnih putova, poput kroničnog bronhitisa ili emfizema. Spomenute su bolesti češće kod pušača, pa je veća vjerojatnost da će pušači s pneumokoniozom kopača ugljena razviti simptome.
S druge strane, teški stadiji progresivne masivne fibroze uzrokuju kašalj, a često i zaduhu, što za bolesnika predstavlja određeni stupanj invalidnosti.
Dijagnoza
Dijagnoza pneumokonioze kopača ugljena
Liječnik postavlja dijagnozu nakon što na rendgenskim snimkama pluća (RTG) ili na kompjutoriziranoj tomografiji prsnog koša (CT toraksa) uoči karakteristična zasjenjenja kod osobe koja je dugo bila izložena ugljenoj prašini — obično kod nekoga tko je radio u rudniku ugljena najmanje 10 godina.
U cilju praćenja bolesti provode se testovi za ispitivanje plućne funkcije i mjeri se količina kisika u krvi.
Prevencija
Prevencija pneumokonioze kopača ugljena
Prevencija je presudna jer ne postoji lijek za pneumokoniozu kopača ugljena. Bolest se može spriječiti odgovarajućom kontrolom koncentracije ugljene prašine na radnom mjestu. Ventilacijski sustavi mogu pomoći. Maske koje filtriraju i pročišćuju zrak mogu pružiti dodatnu zaštitu, ali ta je zaštita ograničena.
Kopačima ugljena liječnici obično preporučuju da svake godine naprave rendgensku snimku prsnog koša, kako bi se bolest mogla otkriti u relativno ranom stadiju. Ako se bolest otkrije, radnika treba premjestiti na radno mjesto gdje je koncentracija ugljene prašine niska kako bi se spriječio nastanak progresivne masivne fibroze. Kopače ugljena koji puše potiče se da prestanu pušiti (vidi Prestanak pušenja). Kako bi se zaštitili od infekcija na koje mogu biti osjetljivi, radnicima se može dati cjepivo protiv pneumokoka i godišnje cjepivo protiv gripe.
Liječenje
Liječenje pneumokonioze kopača ugljena
Kisik (oksigenoterapija) i plućna rehabilitacija mogu bolesnicima sa zaduhom olakšati svakodnevne aktivnosti, a ponekad im mogu pomoći i lijekovi koji šire dišne putove te sprječavaju ili smanjuju stvaranje sluzi (bronhodilatatori).